The Floris, belastingbriefing week 21
Soms draait belastingpolitiek niet om nieuwe tarieven, maar om de vraag of een regel nog te volgen is. Deze week kwam dat ongemak op meerdere plekken tegelijk naar boven.
Deze week in het kort
- Eerste Kamer twijfelt over jaarlijks belasten van papieren winsten in box 3.
- Hypotheekrenteaftrek nadert een uitvoeringsprobleem rond de dertigjaarstermijn.
- Zzp-beleid raakt arbeidsmarkt én Nederlands coronageld uit Brussel.
- Buitenlandse investeringen in nieuwbouwhuurwoningen zijn sterk teruggelopen.
- Landbouwvrijstellingen krijgen kritisch oordeel, terwijl innovatiesteun groeit.
- Rekenkamer en PwC wijzen op de uitvoeringskant van publieke financiën.
Box 3 blijft zoeken naar het moment van belasten
De belasting op spaargeld en beleggingen blijft een dossier met een open einde. In de Eerste Kamer draait het nu vooral om één praktische vraag: belast je waardestijging elk jaar, of pas bij verkoop?
Box 3 is de belasting op vermogen, zoals spaargeld, beleggingen en tweede woningen. Het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement gaat uit van een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent jaarlijks belasting betalen over de werkelijke opbrengst én over waardestijging die nog niet is verzilverd. Een vermogenswinstbelasting werkt anders: afrekenen gebeurt pas als iemand verkoopt en winst maakt.
Bij de deskundigenbijeenkomst in de senaat bleek dat veel senatoren moeite hebben met jaarlijks belasten van papieren winsten. Het kabinet heeft al gezegd opnieuw naar het voorstel te kijken en later door te willen naar een vermogenswinstbelasting. Daarmee wordt het huidige voorstel een tussenstap.
Wegstemmen heeft ook een prijs. Sinds een arrest van de Hoge Raad uit 2021 draait box 3 op reparatiewetgeving. Die levert volgens de bron jaarlijks ongeveer 2,4 miljard euro minder op dan het nieuwe wetsvoorstel. De behandeling staat nog met potlood op 23 juni.
Hypotheekrenteaftrek krijgt een administratief geheugenprobleem
De hypotheekrenteaftrek is voor veel huiseigenaren vertrouwd terrein. Toch sluimert er een technisch probleem dat vanaf 2031 groter kan worden.
Hypotheekrenteaftrek betekent dat huiseigenaren betaalde hypotheekrente mogen aftrekken van hun belastbaar inkomen. Sinds 2001 geldt daarvoor een termijn van dertig jaar. Die dertigjaarstermijn is volgens ambtelijke signalen moeilijk te controleren, vooral na verhuizingen, oversluitingen en echtscheidingen.
Het probleem zit in het bewijs. Belastingplichtigen moeten kunnen aantonen hoeveel jaren zij al aftrek hebben gebruikt. Niet iedereen bewaart aangiften over zo’n lange periode. Daardoor kan iemand die nog recht heeft op aftrek dat recht bij controle lastig bewijzen. Omgekeerd kan iemand die geen recht meer heeft toch aftrekken, omdat een volledig overzicht ontbreekt.
Minister Eelco Heinen stelde deze week dat er voor de schatkist weinig gebeurt als iedereen correct invult. Dat veronderstelt wel dat burgers de juiste gegevens hebben. De bron meldt dat al in 2019 voor handhavingsproblemen is gewaarschuwd. Politiek ligt de eigen woning gevoelig, maar de kalender is minder gevoelig: vijf jaar is in belastingwetgeving kort.
Zzp-regels schuiven door naar werkvloer en Brussel
De discussie over zelfstandigen blijft niet beperkt tot definities in wetsteksten. Werkgevers, zelfstandigen en Brussel merken dezelfde vertraging, elk op hun eigen manier.
Zzp staat voor zelfstandige zonder personeel. Door handhaving op schijnzelfstandigheid, waarbij iemand formeel zelfstandig is maar feitelijk als werknemer werkt, zoeken bedrijven en werkenden naar andere vormen. Uitzenden werd duurder door nieuwe cao-afspraken. Daardoor winnen constructies als midlance en verloning aan aandacht.
Bij midlance is iemand in dienst, maar met meer vrijheid in opdrachten en inkomen. Verloning betekent dat iemand zich als zelfstandige presenteert, terwijl loonbelasting en premies via een bureau lopen. Juristen wijzen erop dat het etiket niet beslissend is. Als er in de praktijk gezag is, kan alsnog sprake zijn van een arbeidsovereenkomst.
Tegelijk hangt Nederlands coronageld deels aan hervormingen rond werk. Nederland heeft in beginsel recht op 5,4 miljard euro uit het Europese herstelfonds. Er dreigt volgens de bron een korting van ongeveer 600 miljoen euro per niet-gehaalde doelstelling. Vooral wetten rond zelfstandigen en een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering komen niet vanzelf op tijd.
Huurwoningbouw zoekt opnieuw naar kapitaal
De woningmarkt laat zien hoe snel fiscale en huurregels doorwerken in investeringsbeslissingen. Buitenlandse investeerders zijn in nieuwbouwhuur bijna uit beeld geraakt.
Volgens antwoorden van minister Boekholt-O’Sullivan kwam in 2022 nog 32 procent van de private investeringen in nieuwbouwhuurwoningen uit het buitenland. In 2025 was dat gedaald naar 1 procent. Daarbij spelen volgens het kabinet niet alleen fiscale regels en huurbeleid mee, maar ook hogere rente en bouwkosten.
Het kabinet werkt aan maatregelen om investeren aantrekkelijker te maken. De overdrachtsbelasting, de belasting bij aankoop van vastgoed, zou voor investeerders naar 7 procent gaan. Ook wil het kabinet de Wet betaalbare huur eerder aanpassen om het aanbod van huurwoningen op peil te houden.
Daarnaast is de earningsstrippingmaatregel versoepeld. Dat is een regel die renteaftrek voor bedrijven beperkt; het maximale aftrekpercentage ging van 20 naar 24,5 procent van de gecorrigeerde winst. Verder kijkt het kabinet naar de pensioenfondsvrijstelling in de vennootschapsbelasting en naar het regime voor fiscale beleggingsinstellingen. Voor de zomer moet een breder plan voor betaalbare huurwoningen komen.
Fiscale uitzonderingen worden gewogen en soms uitgebreid
Belastinguitzonderingen hebben vaak een lange levensduur. Deze week stonden twee bewegingen naast elkaar: oude regelingen voor grond kregen kritiek, terwijl innovatiesteun juist groeide.
Onderzoeksbureau SEO adviseert om de cultuurgrondvrijstelling te schrappen. Dat is een vrijstelling van overdrachtsbelasting bij aankoop van landbouwgrond, zolang die grond ten minste tien jaar voor landbouw wordt gebruikt. De regeling kost de schatkist volgens de laatste raming ongeveer 290 miljoen euro per jaar.
SEO onderzocht zeven fiscale regelingen rond bos, natuur en grondstructuur. Zes daarvan zijn volgens de evaluatie niet, of niet aantoonbaar, doeltreffend en doelmatig. Ook de bosbouwvrijstelling kreeg een kritisch oordeel. Alleen de vrijstelling voor herverkaveling voldeed zonder voorbehoud, mede door de directe koppeling aan verbetering van het landelijk gebied.
Aan de andere kant groeit de WBSO, een fiscale regeling die onderzoek en ontwikkeling goedkoper maakt via lagere loonkosten en andere R&D-uitgaven. In 2025 gebruikten bijna 19.000 bedrijven de regeling, vooral mkb-bedrijven. Het ondersteunde projectvolume kwam uit op 8,7 miljard euro. Voor 2026 stijgt het budget naar 1,8 miljard euro.
Uitvoering blijft de stille belastingpost
Verantwoordingsdag ging dit jaar niet alleen over bedragen, maar ook over uitvoeringskracht. De Algemene Rekenkamer ziet dat de overheid meer belooft dan zij kan waarmaken.
De Rekenkamer noemt wachttijden bij het UWV en de IND, problemen in de strafrechtketen en achterblijvende woningbouw. Ook doelen voor schoner water, minder broeikasgasuitstoot en stikstofreductie raken volgens de controleur verder uit zicht. De boodschap is nuchter: stilstand kost brede welvaart en miljarden euro’s.
Bij het UWV kreeg dat deze week een juridische rand. De rechtbank Den Haag bepaalde dat de uitkeringsinstantie niet langer dan negen weken krijgt om te beslissen in zaken waarin beroep is ingesteld wegens te late besluitvorming. Capaciteitsproblemen, onder meer door een tekort aan verzekeringsartsen, veranderen die termijn volgens de rechtbank niet.
Ook bedrijven zijn een uitvoeringsschakel. PwC becijferde dat bedrijven in 2025 zelf 119,1 miljard euro aan belastingen en premies betaalden. Daarnaast inden en droegen zij 200,7 miljard euro af namens de overheid, zoals btw en loonbelasting. Het belastingstelsel loopt dus deels via hun administratie.
Bronnen
- Senaat breekt zich nog het hoofd over belasten papieren winsten in box 3
- Steek de kop niet wéér in het zand over hypotheekrenteaftrek