The Floris, belastingbriefing week 34
De begrotingszomer begint met een economie die doorgroeit, terwijl veel huishoudens volgend jaar iets minder kunnen besteden. Intussen krijgen enkele fiscale details gevolgen die allesbehalve theoretisch zijn.
Deze week in het kort
- Het CPB verwacht groei, maar de mediane koopkracht daalt in 2027 met 0,3 procent.
- Het minderheidskabinet zoekt oppositiesteun voor aanpassingen aan lasten, sociale zekerheid en koopkracht.
- Sommige uitkeringen via werkgevers verliezen vanaf 2027 de arbeidskorting.
- Gemeenten ramen 654 miljoen euro toeristenbelasting, inmiddels 10 procent van hun belastingopbrengsten.
- De Innovatiebox kost waarschijnlijk meer dan 3 miljard euro en concentreert het voordeel sterk.
- Een expliciet standpunt van de inspecteur kan juridisch beschermd vertrouwen scheppen.
Groei biedt weinig ruimte voor koopkrachtbeleid
De Nederlandse economie blijft groeien, maar de gemiddelde portemonnee volgt volgend jaar niet vanzelf. Het CPB verwacht 1,4 procent groei in 2026 en 1,2 procent in 2027, ondanks hogere olie- en gasprijzen.
De inflatie komt volgens de raming uit op 3,3 procent dit jaar en 2,8 procent volgend jaar. Daardoor blijft de mediane koopkracht, het niveau waar de helft van de huishoudens boven en de helft onder zit, dit jaar 0,6 procent hoger. In 2027 volgt een daling van 0,3 procent. Midden- en hogere inkomens komen op min 0,4 procent, terwijl de laagste inkomens gemiddeld gelijk blijven.
Naast energieprijzen speelt belastingbeleid mee. De coalitie wil de lasten op arbeid met bijna 6 miljard euro verhogen, onder meer door grenzen in box 1 aan te passen. Box 1 is het deel van de inkomstenbelasting voor loon en uitkeringen. Ook een hoger verplicht eigen risico in de zorg werkt door in wat werkenden afdragen.
Voor brede compensatie is weinig ruimte. Het CPB raamt het begrotingstekort op 2,1 procent, maar Financiën verwacht meer dan de Europese grens van 3 procent. Het verschil zit vooral in onderuitputting, geplande uitgaven die waarschijnlijk niet doorgaan. Ondertussen zoekt het minderheidskabinet steun bij oppositiepartijen, die wel koopkrachtverbetering wensen maar verschillen over de rekening.
Uitkering via de werkgever levert minder netto op
De manier waarop een uitkering binnenkomt, gaat vanaf 2027 merkbaar uitmaken. Wie bepaalde uitkeringen samen met loon via de werkgever ontvangt, kan netto minder overhouden. Bij rechtstreekse betaling door UWV verandert niets.
Werkgevers mogen vanaf 1 januari geen arbeidskorting meer toepassen op het uitkeringsdeel. De arbeidskorting is een belastingvermindering voor inkomen uit werk. Het gaat onder meer om WAO-, Wajong-, WIA- en sommige Ziektewetuitkeringen, naast enkele kleinere regelingen en aanvullingen vanuit de Toeslagenwet.
De extra loonheffing kan oplopen tot ongeveer 31 procent van het bruto-uitkeringsdeel binnen het totale loon. Het precieze verschil hangt af van de hoogte van de uitkering en het andere loon. Werkgevers moeten daarom hun loonadministratie aanpassen; de Belastingdienst heeft daarvoor de eerste Nieuwsbrief Loonheffingen 2027 gepubliceerd.
Ook de inkomensafhankelijke combinatiekorting, een belastingvermindering voor werkende ouders met een jong kind, kan dalen of verdwijnen. Voor deze korting telt het betreffende uitkeringsdeel straks niet meer als arbeidsinkomen. Toeslagen veranderen volgens de Belastingdienst niet. De aanpassing volgt op een arrest van de Hoge Raad: uitbetaling via werkgever en UWV werd verschillend behandeld. De wetgever heeft dat verschil opgeheven door de arbeidskorting bij betaling via de werkgever te schrappen.
Toeristenbelasting wordt een vaste gemeentelijke inkomstenbron
Een hotelnacht draagt steeds meer bij aan de gemeentekas. De toeristenbelasting levert gemeenten in 2026 naar verwachting 654 miljoen euro op en vormt inmiddels 10 procent van alle gemeentelijke belastinginkomsten.
Tien jaar geleden was dat aandeel 4 procent. Zonder Amsterdam meegerekend steeg het van 3 naar 7 procent. Gemiddeld betaalt een bezoeker nu €4,54 per persoon per nacht, tegenover €1,82 in 2017. Na correctie voor inflatie is dat een stijging van 85 procent, al gaat het gemiddeld om zeventien cent extra per jaar.
Amsterdam wijkt duidelijk af. De hoofdstad verwacht 275 miljoen euro, bijna een kwart van haar belastinginkomsten, bij een tarief van 12,5 procent van de overnachtingsprijs. Dat tarief stijgt volgend jaar naar 16 procent en daarna jaarlijks met één procentpunt tot 20 procent. De gemeente wil daarmee ook de groei van het aantal overnachtingen afremmen.
De heffing is geen bestemmingsbelasting: gemeenten hoeven de opbrengst niet uitsluitend aan toerisme uit te geven. Zij kunnen er ook andere voorzieningen mee betalen of lasten voor inwoners beperken. Toch blijft de betekenis begrensd. Alle lokale belastingen samen financieren gemiddeld minder dan een vijfde van de gemeentelijke uitgaven; het grootste deel komt van het Rijk. Voor hotels en bezoekers zijn de tarieven intussen wel een steeds zichtbaarder deel van de rekening.
Innovatiebox passeert waarschijnlijk de grens van 3 miljard
Een fiscale regeling voor onderzoek en ontwikkeling blijkt vooral bij een kleine groep grote bedrijven terecht te komen. De Innovatiebox verlaagt de winstbelasting over winst uit innovatieve producten en kostte in 2025 waarschijnlijk meer dan 3 miljard euro.
De tien grootste ontvangers kregen samen 2,95 miljard euro voordeel. Dat is al meer dan de begrote 2,9 miljard, nog zonder de duizenden kleinere gebruikers. Uit jaarverslagen blijkt dat Organon vorig jaar 71 miljoen euro voordeel ontving, Adyen 41 miljoen en Wolters Kluwer 27 miljoen. Zij behoren waarschijnlijk tot de tien grootste gebruikers.
Nederland voerde de regeling in 2010 in om onderzoek en ontwikkeling te stimuleren. Het belastingvoordeel bedroeg toen 360 miljoen euro. De opbrengst van de winstbelasting groeide in dezelfde periode eveneens sterk, van 13 miljard euro in 2010 tot 50 miljard in 2025. Die cijfers zeggen afzonderlijk nog niet hoeveel extra innovatie de regeling oplevert.
Het kabinet stelt dat de Innovatiebox per saldo positief uitwerkt voor de Nederlandse economie en wijst erop dat gebruikers hier activiteiten uitvoeren en belasting betalen. Tegelijk onderzoekt het hoe kleinere bedrijven vaker toegang kunnen krijgen. Voor het midden- en kleinbedrijf bestaat al een vaste methode die maximaal €4.000 voordeel per onderneming geeft. Op Prinsjesdag volgt de officiële raming van de totale kosten over 2025.
Een duidelijk standpunt van de fiscus kan vertrouwen wekken
Wat een belastinginspecteur eerder uitdrukkelijk heeft gezegd, kan later juridisch gewicht krijgen. De Hoge Raad verduidelijkt dat niet de persoonlijke verwachting van een belastingplichtige centraal staat, maar wat die redelijkerwijs uit het optreden van de inspecteur mocht afleiden.
De zaak ging over een bestuurder die in Monaco woonde en werkzaamheden verdeelde tussen een Monegaskische en een Nederlandse vennootschap. In geschil was onder meer of hij begin 2016 fiscaal inwoner van Nederland was. Fiscaal inwonerschap bepaalt in welk land iemand in beginsel over zijn wereldwijde inkomen belasting betaalt.
Tijdens de aanslag- en bezwaarfase had de inspecteur na onderzoek steeds expliciet gesteld dat de bestuurder in die eerste periode niet in Nederland woonde. Volgens de Hoge Raad schiep dat gerechtvaardigd vertrouwen. Het hof had dit niet mogen afwijzen omdat de bestuurder pas laat in de procedure een beroep deed op het vertrouwensbeginsel, de regel dat de overheid onder voorwaarden aan gewekte verwachtingen is gebonden.
Ook vragen over een ruling, een vooraf gemaakte fiscale afspraak, en aandelenbeloningen waren volgens de Hoge Raad onvoldoende beoordeeld. Hetzelfde gold voor de vergelijking met medebestuurders. De zaak gaat daarom naar een ander hof. De bredere betekenis ligt in de objectieve toets: een zorgvuldig en duidelijk ingenomen standpunt van de fiscus kan bescherming bieden, ook als het dossier later anders wordt beoordeeld.
Bronnen
- Economie blijft groeien ondanks duurdere energie, denkt CPB
- Linkse en rechtse oppositie eisen koopkrachtreparatie van kabinet
- Fiscus waarschuwt: geen arbeidskorting meer over uitkeringen via werkgever
- Nieuwsbrief Loonheffingen 2027 van de Belastingdienst gepubliceerd
- Geen arbeidskorting meer over bepaalde uitkeringen
- Nieuwsbrief Loonheffingen 2027 gepubliceerd
- Organon, Adyen en Wolters Kluwer ontvangen tientallen miljoenen belastingkorting uit de Innovatiebox
- Drie nieuwkomers in top 10 innovatiebox
- Uitdrukkelijk standpunt inspecteur wekt vertrouwen woonplaats