De uitspraak
Tijdens zijn persconferentie van 6 november sprak premier Rob Jetten over de ‘extreme badkuipeffecten’ waarvoor de minister van Financiën had gewaarschuwd.
Bron: Persconferentie na de ministerraad, 6 november 2026.
De vertaalmachine
Het gaat over box 2. Ondernemers met een aanmerkelijk belang in een bv betalen belasting wanneer zij dividend uitkeren. Verlaag je tijdelijk het belastingtarief, dan kan het aantrekkelijk worden om eerder geld uit de bv te halen.
Dat levert de schatkist op korte termijn extra belastinginkomsten op. Maar het dividend dat vandaag wordt uitgekeerd, kan morgen niet opnieuw worden uitgekeerd. De inkomsten kunnen daardoor in latere jaren terugvallen.
Dat noemen fiscalisten een badkuipeffect: belastingopbrengsten die zich door veranderend gedrag van belastingplichtigen verplaatsen tussen jaren.
Waarom de BS Monitor uitslaat
Een badkuip is een merkwaardig voorwerp om de overheidsfinanciën mee te verklaren. Ze roept associaties op met naakte kwetsbaarheid, Archimedes en de ontdekking dat ook grote inzichten soms beginnen met een overstroming. En natuurlijk met het kind dat we niet met het badwater moeten wegkieperen.
Maar welk kind ligt er eigenlijk in Jettens badkuip? De belastingverlaging voor ondernemers? De dekking van box 3? Of de begrotingsdiscipline, die inmiddels met opgetrokken knieën in een hoekje zit?
Het woord badkuipeffect heeft intussen een onmiskenbare verdienste. Het suggereert dat we met een natuurverschijnsel te maken hebben. Zoals eb en vloed. Water zoekt zijn eigen niveau, geld kennelijk ook. Dat achter die beweging mensen schuilgaan die zelf beslissen wanneer ze hun dividend uitkeren, verdwijnt geruisloos onder de waterspiegel.
De badkuip is daarmee een fraaie vondst. Niet omdat die zoveel verklaart, maar omdat ze het onzekere een vertrouwde, bijna huiselijke vorm geeft. Een voorspelling wordt een verschijnsel. Een aanname krijgt de vanzelfsprekendheid van de zwaartekracht.
En voor je het weet, staat er een minister naast het bad die met grote stelligheid kan vertellen hoe hoog het water over drie jaar zal staan.
Wat blijft buiten beeld?
Dat het gedrag van ondernemers niet met dezelfde zekerheid valt te voorspellen als het vollopen van een badkuip.
Het kabinet wil een tijdelijke verlaging van de box 2-belasting mede gebruiken om de kosten van een aangepast box 3-stelsel te dekken. Hoeveel die maatregel oplevert, hangt af van de mate waarin ondernemers hun dividenduitkeringen daadwerkelijk vervroegen.
De geraamde opbrengst is dus geen geld dat al op de bodem van de schatkist ligt. Het is geld dat het kabinet verwacht te ontvangen, op basis van aannames over menselijk gedrag. En dat, zo weten wij, blinkt nu juist uit door legendarische onvoorspelbaarheid.
The Floris-vraag
Wanneer wordt een fiscale gedragsvoorspelling zo betrouwbaar dat je er alvast andere belastingplannen mee kunt betalen? Of, om in de beeldspraak te blijven: hoeveel water moet er werkelijk in de badkuip staan voordat de minister kan zeggen dat hij een sluitende begroting heeft?
Edwin Venema | Taalcoach Stichting The Floris
Stuur je reacties en tips aan: info@thefloris.nl o.v.v. ‘BS Monitor’