Dit is het tweede deel van de tweeluik van The Floris Podcast gewijd aan box 3: dat is de  belasting op vermogen (sparen en beleggen) van particulieren die de gemoederen flink bezighoudt. Pim Perquin en Ineke Koele gaan in gesprek met fiscalist Xavier Auerbach over de toekomst van de belastingheffing van vermogen in handen van particulieren. Aanleiding is het recent verschenen Wetsvoorstel Werkelijk Rendement dat in 2028 van kracht zou moeten worden. In deze podcast gaat het over de gevolgen van de voorgestelde ‘aanwasbelasting’, nieuwe ficties bij belastingheffing van vastgoed, de logische reacties en dito gevolgen voor de schatkist en (met niet verholen ongemak) waarom dit alles de wetgever niet werkelijk lijkt te interesseren. Clifhanger: ook in het nieuwe voorgestelde systeem zijn rechtszaken te verwachten vanwege onrechtvaardige uitkomsten.

Het eerste deel van onze The Floris Podcast-tweeluik over box 3 gemist? Klik hier.

Kritische blik op box 3-nova

“Wat is rendement?” Die ogenschijnlijk simpele vraag blijkt de spil te zijn van een complexe, politieke en juridische discussie over het nieuwe Box 3-stelsel. In deze The Floris Podcast gaat het over niets minder dan een fundamentele koerswijziging in het Nederlandse belastingstelsel die met ingang van 2028 van kracht zou moeten zijn. Te gast is belastingexpert Xavier Auerbach^[i], die het nieuwe wetsvoorstel voor Box 3 kritisch onder de loep neemt.

Van fictie naar nieuwe fictie?

Het nieuwe Box 3-stelsel beoogt een “werkelijk rendement” te belasten. Weg van de forfaits, weg van de door de Hoge Raad afgekeurde ficties^[ii]. Maar zoals Xavier Auerbach stelt: “In ruil voor al die afgeschoten ficties, voeren we één megafictie in: dat ongerealiseerde vermogensgroei inkomen is.” Want wat is werkelijk rendement? “Geld waarmee je ook belasting kunt betalen”, aldus Auerbach. Dus: liquide middelen.

Toch kiest de wetgever ervoor ook waardestijgingen van bezittingen te belasten, zelfs als die nog níet zijn gerealiseerd. Een klomp goud in de brandkast, een schilderij aan de muur – beide worden geacht jaarlijks inkomen op te leveren, terwijl je er niets van in handen krijgt. Het gevolg: je moet belasting betalen over geld dat je (nog) niet hebt.

Een stelsel dat piept en kraakt

Het voorstel introduceert een vermogensaanwasbelasting: een heffing op de jaarlijkse (gerealiseerde én ongerealiseerde) waardeontwikkeling van vrijwel alle bezittingen – met uitzonderingen voor vastgoed en sommige start-ups. Die uitzonderingen zijn niet toevallig: vastgoed is lastig op te splitsen en start-ups zijn heel moeilijk te waarderen. Maar waarom dan geen uitzondering voor alle niet-liquide bezittingen? “Omdat we die categorie juridisch niet scherp kunnen afbakenen,” stelt Auerbach. De wetgever kiest liever voor een harde lijn dan voor discussie over grensgevallen.

Vastgoed: de uitzondering die de regel bevestigt

Voor vastgoed komt er géén vermogensaanwasbelasting, maar een vermogenswinstbelasting. Pas bij verkoop wordt afgerekend. Maar ook hier blijven de ficties niet achterwege: voor niet-verhuurde of beperkt verhuurde woningen komt er een vastgoedbijtelling van 3,35%. Een nieuw soort huurwaardeforfait dus – alleen dan in Box 3. “Een vol procentpunt hoger dan de villa-belasting in Box 1,” merkt Auerbach fijntjes op.

Deze uitzonderingsstructuur maakt het systeem heel ingewikkeld. Zeker rond de 90%-grens bij verhuur – ben je net onder die drempel, dan kan een forfaitair bedrag zwaarder wegen dan je werkelijke huurinkomsten. Dit roept vragen op over rechtvaardigheid, uitvoerbaarheid en de mate waarin het systeem gedrag stuurt.

Onvoorspelbaarheid als nieuwe realiteit

Een ander knelpunt is de onvoorspelbaarheid van de belastingopbrengsten. “Als de beurs op 31 december instort door een tweet van Trump, is de opbrengst miljarden lager,” aldus Auerbach. Het wetsvoorstel kijkt immers alleen naar de vermogensstand op 1 januari en 31 december. Alles daartussen doet er niet toe. Het resultaat? Grote schommelingen in belastingdruk voor belastingplichtigen én onzekerheid voor de schatkist.

Maar paradoxaal genoeg boekt de overheid voor de begroting gewoon 10 miljard aan opbrengsten in – op basis van langjarige gemiddelden. “Die 10 miljard is een fictie,” zegt Auerbach. “Maar een politieke fictie met échte gevolgen. Want die opbrengst telt mee in het inkomstenkader en bepaalt dus wat het kabinet mag uitgeven.” Een vermogenswinstbelasting, die meer voorspelbaar en beheersbaar zou zijn, levert volgens deze begrotingslogica minder op – en is daarmee politiek onaantrekkelijk.

Een gidsland zonder gids?

Een fundamentele vraag dringt zich op: waarom kiest Nederland als enige land ter wereld voor een vermogensaanwasbelasting als hoofdstructuur voor particuliere vermogensheffing? Zelfs Denemarken kent dit stelsel slechts als vrijwillige optie én met een plafond. De Raad van State was al in een vroeg stadium kritisch. Toch houdt de staatssecretaris vast aan dit plan. “Misschien,” vermoedt Auerbach, “omdat het boekhoudkundig goed uitkomt.”

Die keuze staat op gespannen voet met zowel economische logica als belastingrechtelijke samenhang. De relatie met box 2 – waar wél pas bij realisatie wordt geheven – lijkt genegeerd. En de praktijk? Die zoekt alternatieven: vermogen overhevelen naar een BV of zelfs emigratie. Want wie betaalt liever 36% over papieren winst dan 48% over gerealiseerd rendement?

Conclusie

Het debat over box 3 is nog lang niet beslecht. Deze podcastaflevering laat zien hoe diep de vragen gaan: over fiscale rechtvaardigheid, uitvoerbaarheid, budgettaire schijnzekerheid en internationale positionering. Het wetsvoorstel probeert problemen van het verleden op te lossen, maar lijkt nieuwe ficties te creëren – en nieuwe ongelijkheden.

Beluister nu The Floris Podcast #10 over de toekomst van box 3 met belastingexpert Xavier Auerbach: klik hier

The Floris Podcast gemist?

Aflevering 1 over de Bedrijfsopvolgingsregeling gemist? klik hier.

Aflevering 2 over Opmerkelijke Belastingconstructies gemist? klik hier

Aflevering 3 over Belastingen en ultrarijke mensen gemist? klik hier

Aflevering 4 over Het fiscale evenwicht met gast Jeroen Peters gemist? klik hier.

Aflevering 5 over Bubbele belastingheffing voor artiesten en sporters met gast Dick Molenaar gemist? klik hier

Aflevering 6 over De fiscale aardverschuiving van Femke Groothuis’ Ex’tax Project gemist? klik hier

Aflevering 7 over Een nieuwe Apple & Starbucks Tax in Europa? Met Rutger Hafkenscheid gemist? Klik hier

Aflevering 8 over de Belastingdienst in dialoog met grote ondernemingen met gast Hans Rijsbergen gemist? Klik hier.

Aflevering 9: deel 1 van de  van de tweeluik over Box 3 Belasting op fictie als systeemfout gemist? Klik hier.

---

^[i] Xavier Auerbach is oprichter en mede-eigenaar van Auerbach & Co (sinds 2017), en lid van de Board of Advisors bij Eurowijs. Hij studeerde belastingrecht (cum laude) aan Tilburg University (1990) en werkte ruim 26 jaar bij KPMG Meijburg & Co en PwC, waarvan 16 jaar als partner. Hij is gespecialiseerd in internationaal vermogensbeheer, belastingstructuren, estate planning en overdracht in familiebedrijven. Auerbach adviseert vooral vermogende families bij grensoverschrijdende structuren, emigratie en privacy-gericht fiscaal advies. Hij is regelmatig spreker, lid van diverse fiscale verenigingen (IVA, Nyenrode) en wordt als “Band 2” professional erkend in Chambers High Net Worth Guide.

^[ii] Kijk voor de ingrijpende uitspraken van de Hoge Raad naar ons artikel over het eerste deel van de tweeluik over box 3: klik hier